Trang chủ

Chầu văn, hát văn — âm nhạc nghi lễ Đạo Mẫu

Nguồn gốc, nhạc cụ, làn điệu và vai trò của hát chầu văn trong nghi lễ hầu đồng.

Âm nhạc dẫn dắt nghi lễ

Chầu văn kết hợp lời thơ với đàn nguyệt, phách, trống và nhiều nhạc cụ phụ trợ. Cung văn thay đổi làn điệu và tiết tấu để phù hợp với tính cách, phủ, động tác và cao trào của từng giá.

Kho thần tích bằng âm thanh

Lời văn vừa ca ngợi thánh, vừa kể địa danh và thần tích. Vì truyền khẩu và dị bản, một bản văn cần được ghi rõ nguồn, người hát hoặc bản đền khi dùng làm tư liệu.

Trích văn từng giá đồng

Trang sự tích các Ông Hoàng đã có mục “Văn thỉnh” — trích đoạn bản văn kèm nguồn và chú giải điển tích: Ông Hoàng Cả, Ông Hoàng Đôi, Ông Hoàng Bơ, Ông Hoàng Bảy, Ông Hoàng Bát, Ông Hoàng Chín, Ông Hoàng Mười.

Các giá Mẫu và Ngũ Vị Tôn Quan: Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên, Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn, Mẫu Đệ Tam Thoải; Quan Đệ Nhất, Quan Đệ Nhị, Quan Đệ Tam, Quan Đệ Tứ, Quan Đệ Ngũ Tuần Tranh.

Thập Nhị Chầu Bà: Chầu Đệ Nhất, Chầu Đệ Nhị Đông Cuông, Chầu Đệ Tam, Chầu Đệ Tứ, Chầu Năm Suối Lân, Chầu Lục Cung Nương, Chầu Bảy Kim Giao, Chầu Tám Bát Nàn, Chầu Chín, Chầu Mười Đồng Mỏ, Chầu Bé Bắc Lệ.

Thập Nhị Thánh Cô: Cô Cả Thượng Thiên, Cô Đôi Thượng Ngàn, Cô Bơ Thoải, Cô Năm Suối Lân, Cô Sáu Lục Cung, Cô Bảy Kim Giao, Cô Tám Đồi Chè, Cô Chín Sòng Sơn, Cô Mười Đồng Mỏ, Cô Bé Thượng Ngàn.

Thập Nhị Thánh Cậu: Cậu Hoàng Cả, Cậu Hoàng Bơ, Cậu Bé Đồi Ngang, Cậu Bé Bản Đền.

Hát chầu văn — tiếng nhạc dâng Thánh

Chầu văn (hát văn) là linh hồn âm nhạc của hầu đồng: không có tiếng đàn hát của cung văn thì không thành giá đồng. Bộ nhạc gồm đàn nguyệt giữ giai điệu, cùng phách, cảnh, trống giữ nhịp.

Người cung văn giỏi thuộc hàng trăm bản văn kể sự tích chư Thánh, ứng biến làn điệu theo từng chặng của giá đồng.

Làn điệu chầu văn

Hát văn có hệ làn điệu riêng, mỗi điệu một sắc thái, dùng đúng chỗ trong giá đồng:

  • Bỉ, miễu — mở đầu bản văn, ngâm ngợi trang nghiêm.
  • Thổng, phú, dọc — kể sự tích, tả cảnh; các điệu phú thường dành cho giá nam thần.
  • Cờn — mềm mại, tha thiết, thường ở các giá Mẫu, giá Cô.
  • Xá — rộn ràng sắc màu miền ngược, quen thuộc trong các giá Chầu, giá Cô sơn trang.
  • Dồn, kiều dương... — đẩy nhịp lúc Thánh múa đồng, ban lộc.

Khám phá các chuyên đề

Nguồn tham khảo chính