Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên

Đứng đầu Hội Đồng Quan Lớn — hàng thần ngay sau Tam Tòa Thánh Mẫu — là Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên, dân gian còn tôn kính gọi là Đức Thánh Cả. Ngài là con trưởng của Vua Cha Bát Hải Động Đình, đứng đầu năm anh em Ngũ Vị Tôn Quan, thay cha cai quản Thiên phủ — cõi trời cao thăm thẳm.

Tương truyền, đời Hùng Vương thứ mười tám, đất nước lâm nguy trước giặc ngoại xâm. Vua Cha Bát Hải Động Đình nơi thủy cung sai mười người con trai tài giỏi giáng trần, chia nhau gánh vác bốn cõi Thiên — Địa — Thủy — Nhạc, giúp vua Hùng dẹp yên bờ cõi. Trong mười vị hoàng tử ấy, năm vị anh cả — Ngũ Vị Tôn Quan — lập nên công lớn nhất, được hậu thế phụng thờ lâu bền nhất.

Là con trưởng, Quan Lớn Đệ Nhất giữ trọng trách quản lĩnh tam giới văn võ, thay mặt Vua Cha coi sóc cả bốn phủ mỗi khi cần. Ngài ngự chốn cao xanh, ít khi hạ cố xuống miền trần tục, nên trong hầu bóng tứ phủ, giá Ngài thuộc hàng hiếm gặp nhất — chỉ những đại đàn mở phủ, khai quang lớn mới thỉnh Ngài giáng ngự chứng đàn.

Sắc phục của Ngài mang màu đỏ — sắc của Thiên phủ, đồng điệu với tòa ngự của Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên mà Ngài phò tá. Dân gian tin rằng nơi nào thờ phụng chu đáo, Ngài ban cho mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, gia trung yên ấm.

Đền thờ chính của Ngài là đền Đồng Bằng (xã An Lễ, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình) — nơi thờ chung Vua Cha Bát Hải Động Đình và các vị Vương Quan. Ngày tiệc Ngài, con nhang đệ tử khắp nơi về chiêm bái vào 24 tháng Tám âm lịch, cũng là dịp lễ hội lớn của đền Đồng Bằng.

Văn thỉnh

Hương một triện chín lần soi thấu
Giãi lòng trần khải tấu linh thông
Thỉnh mời Đệ Nhất tôn ông
Lai lâm chứng giám điện trung uy hùng
Anh linh lục trí thần thông
Quyền cai tam giới uy phong phép màu
Thượng thiên xe giá lên chầu
Khâm thừa sắc chỉ công hầu ra uy
Nổi cơn mưa gió tức thì
Sấm vang tám cõi mây che ngất trời
Đượm nhuần thiên hạ đôi nơi
Thừa nhàn loan giá lên chơi các toà
Ba mươi sáu động tiên nga
Bồng Lai tiên cảnh chẳng xa chút nào
Bạn tiên dâng quả bàn đào
Rượu tiên thơ thánh thấp cao đòi tuần
Đàn huyền gảy khúc nam xuân
Cờ tiên rượu thánh thơ tuần ngâm nga
Ngọc Hoàng ngự chỉ phán ra
Bước vào bái tạ xuống qua cõi trần
Kíp đòi thổ địa long thần
Hỏi xem thiên hạ vạn dân thế nào
Sớ lên tâu nộp thiên tào
Ngọc Hoàng giá ngự ngôi cao đế đình
Dưới toà thuỷ tế long cung
Vua cha thấy mặt trong lòng yêu tin
Triều thần văn võ đôi bên
Ông tâu các việc thượng thiên lệnh hành
Xuống chầu thuỷ điện long tinh
Mười hai cửa bể cảnh thanh tú mầu
Long xà ngư biếc về chầu
Sóng xô mấy lớp nước triều mấy phen
Uy thanh trấn động kinh thiên
Phút thôi ông đã ngự lên lâm tùng
Có phen giá ngự sơn trung
Thạch bàn xe giá mây rồng tàn che
Dư muôn thú vật cầm thi
Dâng hoa tiến quả bốn bề xôn xao
Bạn tiên mừng rỡ đón chào
Cảnh nào là chẳng mĩ miều thanh tân
Xuống trần vui thú cõi trần
Thiên Đình có khách hồng trần dâng hoa
Dưới thuỷ tề long xà phục củng
Sơn lâm đều mến đức tôn vương
Trải qua thiên hạ bốn phương
Lòng trần khải tấu thắp hương khấn cầu
Tự nhiên ứng biến nhiệm mầu
Hoặc ai số hệ về đâu những là
Đệ tử hiến cúng hương hoa
Khấu đầu vọng bái ông đà độ cho
Sắm sanh gà lợn trâu bò
Đèn hương trầu quả thấu cho cõi lòng
Chí thành hữu cảm tất thông
Sở cầu tất ứng giáng lâm độ trì
Chữ rằng thánh giáng lưu ân
Đa tài đa lộc thiên xuân thọ trường

Toàn văn “Văn Quan Lớn Đệ Nhất” bản thứ nhất, 56 câu — văn khuyết danh, chép nguyên theo Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.683–686; đối chiếu “Đệ Nhất Hoàng Tử Văn” in trong Ngô Đức Thịnh, Đạo Mẫu Việt Nam tập 2, tr.290.

Chú giải: “Chín lần”: cửu trùng — chín tầng trời; nén hương “soi thấu chín lần” là lời khải tấu lên Thượng Thiên. “Quyền cai tam giới”: ông thay quyền Vua Cha truyền chỉ ba cõi, cả việc làm mưa. “Bàn đào — Bồng Lai”: hội bàn đào cõi tiên — không khí triều nghi thượng giới, khớp lệ Ngài ít ngự đồng, chỉ chứng đàn khai phủ.