Đền phủ Đạo Mẫu — các địa điểm hành hương tiêu biểu
Hướng dẫn các đền phủ tiêu biểu của Đạo Mẫu: vị trí, truyền thống địa phương và mùa lễ hội trong năm.
Địa lý thiêng
Phủ Dầy, Phủ Tây Hồ, Đông Cuông, Bắc Lệ, Bảo Hà, Sòng Sơn và đền Ông Hoàng Mười là những điểm hành hương nổi bật. Mỗi địa điểm gắn với truyền thống địa phương, ngày tiệc âm lịch và cách tổ chức nghi lễ riêng.
Lịch lễ hội cần được xác nhận với ban quản lý địa phương trước chuyến đi.
Phép ứng xử khi vào đền — sắm lễ, lệ qua cổng tam quan, thứ tự dâng lễ từ ban Công Đồng vào cung cấm — chép riêng tại trình tự hành lễ.
Sơ đồ ước lệ, không theo tỉ lệ bản đồ. Chấm màu theo sắc áo vị Thánh thờ chính.
Phủ Dầy
Thánh Mẫu Liễu Hạnh · Vụ Bản, Nam Định
Quần thể hơn hai mươi di tích nơi Mẫu giáng sinh — trung tâm lớn nhất của tín ngưỡng thờ Mẫu. Hội Phủ Dầy tháng Ba âm lịch, tiệc Mẫu 3/3.
Phủ Tây Hồ
Thánh Mẫu Liễu Hạnh · Tây Hồ, Hà Nội
Nơi tương truyền Mẫu Liễu hiển linh họa thơ cùng Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan bên Hồ Tây; điểm hành hương nổi tiếng bậc nhất Hà Nội mỗi dịp đầu năm.
Đền Sòng Sơn
Thánh Mẫu Liễu Hạnh · Bỉm Sơn, Thanh Hóa
"Đền Sòng thiêng nhất xứ Thanh" — gắn với trận Sòng Sơn đại chiến trong sự tích Mẫu Liễu Hạnh; hội đền tháng Hai, tiệc Mẫu 3/3 âm lịch.
Đền Chín Giếng
Cô Chín Sòng Sơn · Bỉm Sơn, Thanh Hóa
Cách đền Sòng non một cây số, bên chín miệng giếng thiêng quanh năm không cạn; tiệc Cô 9/9 âm lịch.
Đền Đông Cuông
Mẫu Thượng Ngàn · Văn Yên, Yên Bái
Ngôi đền cổ bên sông Hồng, nơi thờ chính của Mẫu Thượng Ngàn và Chầu Đệ Nhị; tiệc Mẫu Thượng Ngàn 20/9 âm lịch.
Đền Bắc Lệ
Mẫu Thượng Ngàn · Chầu Bé Bắc Lệ · Hữu Lũng, Lạng Sơn
Trung tâm thờ Mẫu miền sơn trang xứ Lạng, nơi Chầu Bé hiển linh bên dòng sông Bắc Lệ; tiệc Chầu Bé 12/9 âm lịch.
Đền Suối Lân
Chầu Năm Suối Lân · Hữu Lũng, Lạng Sơn
Bên dòng suối Lân trong xanh chảy quanh năm — cửa rừng thiêng do Chầu Năm coi giữ; tiệc Chầu 20/5 âm lịch.
Đền Bảo Hà
Ông Hoàng Bảy · Bảo Yên, Lào Cai
Đền thờ Thần Vệ Quốc trấn ải Bảo Hà bên sông Hồng — nơi dâng lễ đông bậc nhất hàng Ông Hoàng; tiệc Ông 17/7 âm lịch.
Đền Đồng Bằng
Vua Cha Bát Hải Động Đình · Quỳnh Phụ, Thái Bình
Đền thờ Vua Cha Bát Hải — thân phụ của Ngũ Vị Tôn Quan và nhiều vị trong điện thần; hội tháng Tám âm lịch, đúng câu "Tháng Tám giỗ Cha".
Đền Tiên La
Chầu Tám Bát Nàn · Hưng Hà, Thái Bình
Thờ nữ tướng Vũ Thị Thục thời Hai Bà Trưng — Chầu Tám của hàng Chầu Bà; tiệc Chầu 17/3 âm lịch.
Đền Dầm
Mẫu Thoải · Thường Tín, Hà Nội
Ngôi đền cổ ven sông Hồng thờ Mẫu Đệ Tam Thoải Phủ, cùng đền Xâm Thị gần kề; tiệc Mẫu Thoải 10/6 âm lịch.
Đền Cô Bơ Bông — Hàn Sơn
Cô Bơ Thoải · Hà Trung, Thanh Hóa
Nơi ngã ba Bông sông Mã — đền Cô Bơ nổi tiếng linh thiêng về cầu duyên, cùng đền Hàn Sơn thờ Chầu Đệ Tam; tiệc 12/6 âm lịch.
Đền Cờn
Ông Hoàng Chín Cờn Môn · Quỳnh Lưu, Nghệ An
Cửa biển Cờn xứ Nghệ — "nhất Cờn, nhì Quả, tam Bạch Mã, tứ Chiêu Trưng"; đền Cờn ngoài gắn với Ông Hoàng Chín, tiệc Ông 9/9 âm lịch.
Đền Ông Hoàng Mười
Ông Hoàng Mười · Hưng Nguyên, Nghệ An
Bên bến Mỏ Hạc sông Lam, thờ vị Ông Hoàng trấn thủ Nghệ An văn võ toàn tài — nơi cầu công danh khoa cử; tiệc Ông 10/10 âm lịch.
Khám phá các chuyên đề
- Trình tự hành lễ tại đền phủ thờ Mẫu — sắm lễ, sơ đồ ban thờ
- Điện thần Tứ Phủ — các hàng chư Thánh trong Đạo Mẫu
- Tứ Phủ Thánh Mẫu — bốn miền vũ trụ trong Đạo Mẫu
- Hầu đồng là gì? Nghi lễ trong tín ngưỡng thờ Mẫu
- Chầu văn, hát văn — âm nhạc nghi lễ Đạo Mẫu
- Đền phủ Đạo Mẫu — các địa điểm hành hương tiêu biểu
Nguồn tham khảo chính
- UNESCO — Mother Goddesses of Three Realms
- Ngô Đức Thịnh, Đạo Mẫu Việt Nam.
- Fjelstad & Nguyễn Thị Hiền, Possessed by the Spirits (2006).