Ông Hoàng Bơ

Ông Hoàng Bơ — dân gian quen gọi Ông Bơ Thoải — là vị thứ ba trong Thập Vị Quan Hoàng, con Vua Long Vương Bát Hải Động Đình, được giao coi giữ Đền Vàng nơi Thủy Phủ.

Tương truyền, Ngài thường hiện lên giữa dòng nước biếc trong dáng một văn nhân tuấn tú áo trắng, chèo thuyền độ người buôn bán ngược xuôi, ban tài tiếp lộc cho kẻ hiền lành chăm chỉ. Có bản kể Ngài từng giáng sinh làm thái tử con vua Nam Tống tên Tống Khắc Bính, lưu lạc sang đất Việt rồi hiển thánh nơi cửa biển — dị bản ấy càng tô đậm nét phong lưu, nho nhã của Ngài.

Trong hầu bóng, Ông Hoàng Bơ là một trong những giá Hoàng về ngự nhiều nhất: áo trắng thêu rồng uốn hình chữ Thọ, khăn xếp cài kim lệch bạc, tay phe phẩy quạt — dáng công tử thư sinh mà quyền phép rộng khắp miền sông nước. Theo lệ cũ, đầu năm tháng Giêng các đồng đền kiêng sắc trắng, thỉnh Ngài về ngự trong áo đỏ — hết xuân mới trở lại màu trắng vốn dĩ của Thoải phủ. Người cầu bình an sông biển, cầu buôn may bán đắt đều thành tâm khấn Ngài.

Đền thờ gắn với thần tích của Ngài là đền Hưng Long (Tiền Hải, Thái Bình), ngoài ra Ngài còn được phối thờ tại nhiều đền ven sông ven biển miền Bắc. Ngày tiệc Ông Hoàng Bơ là 26 tháng Sáu âm lịch, thuyền bè về trẩy hội trắng cả khúc sông.

Văn thỉnh

Trên điện ngọc rồng bay năm sắc
Dưới Động Đình ghềnh thác nguy nga
Mênh mông một dải giang hà
Ầm ầm sóng vỗ xa xa bạc đầu
Loài thuỷ tộc đâu đâu tìm đến
Vượt vũ môn xuất hiện thần long
Biến lên mặt nước lạ lùng
Ông Hoàng Bơ Thoải chân dung khác thường
Ông Bơ Thoải đường đường dong mạo
Mặt nhường gương tiết tháo oai phong
Thanh xuân một đấng anh hùng
Toàn tài văn võ lầu thông mọi đường
Sáng tựa gương trần ai chẳng bụi
Bầu rượu tiên thơ túi xênh xang
Khăn thêu áo trắng đai vàng
Võ hài chân dận vai mang đôi hèo
Cưỡi ngựa bạch vai đeo cung tiễn
Tay kiếm trường trước điện bước ra
Thương dân trên cõi Sa Bà
Lòng tham chìm đắm đức hoà khó lên
Trước bệ ngọc Hoàng liền tấu đối
Lên cõi trần mở hội phúc duyên
Khâm sai Hoàng kíp băng miền
Phong lôi một trận nổi lên cõi phàm
Bạn tiên nữ xếp hàng rong ruổi
Cá kình nghê thẳng lối tiễn đưa
Sai quân dưỡng trực lên bờ
Trống dong cờ mở thực là nghiêm trang
Sắp hai hàng càng vàng tán tía
Kiệu vàng son nghi vệ bát âm
Tuần vương nghỉ gót dừng chân
Hoạ thơ Lý Đỗ ca ngâm đọ cờ
Tiệc xong lại chèo đua bẻ lái
Truyền chèo về Bát Hải dong chơi
Quỳnh Côi, Phượng Dực mấy nơi
Sông Thao, sông Cả qua chơi Lục Đầu
Chơi khắp hết sông Cầu sông Mã
Truyền ba quân các ngả thi đua
Lên rừng lấy gỗ chò hoa
Đem về dâng tiến vua cha Động Đình
Ngự Bắc kinh, Thăng Long quý địa
Phủ Tây Hồ tú khí danh lam
Dừng thuyền bái yết Mẫu Vương
Mẫu ban chấp chính cầm quyền vào ra
Cho coi sóc các toà cung nội
Riêng một bầu phượng ruổi loan ca
Đông Cuông, Tuần Quán các tòa
Cây cao bóng mát rườm rà tốt tươi
Đàn cá lội rõ mười không khác
Kết thành lầu dàn dặt đêm thanh
Trăng soi đáy nước thuỷ đình
Có thoi Hoàng thoải xinh xinh khác thường
Thoi sáng ánh kim cương lấp lánh
Biết bao người mến cảnh say sưa
Trách ai vô ý không ngờ
Qua không bái yết thực là khó van
Ai biết phép gia ban tài lộc
Độ cho người văn học thông minh
Hoàng về trắc giáng điện đình
Khuông phù đệ tử khang ninh thọ trường

Toàn văn “Văn Ông Hoàng Bơ”, 60 câu — bản phổ biến trong cộng đồng hát văn, khuyết danh, chép nguyên theo Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.965–967; dị bản gần trùng in trong Ngô Đức Thịnh, Đạo Mẫu Việt Nam tập 2.

Chú giải: “Vượt vũ môn”: điển cá chép hoá rồng. “Khăn thêu áo trắng đai vàng”: sắc phục Thoải phủ — khớp sắc áo của Ngài. “Đôi hèo”: roi hèo, đạo cụ giá Hoàng cưỡi ngựa; “chân dận” là từ cổ nghĩa là xỏ, đi (giày).