Chầu Lục Cung Nương

Chầu Lục Cung Nương — dân gian còn thân thương gọi là Mế Lục — là vị Thánh Chầu người Nùng, con gái một vị tù trưởng vùng Chín Tư, đất Hữu Lũng, Lạng Sơn.

Tương truyền, nàng vốn là tiên nữ trên thượng giới, vì phạm lỗi nhỏ mà bị đày xuống trần, giáng sinh vào nhà tù trưởng họ Trần người Nùng. Nàng lớn lên xinh đẹp nết na, thương dân bản như ruột thịt, nhưng mãn hạn đày ngắn ngủi, nàng thác hóa về trời khi tuổi đời còn rất trẻ, để lại bao thương tiếc cho dân bản.

Hiển linh nơi cửa rừng, Chầu Lục nổi tiếng là vị Chầu nghiêm khắc bậc nhất hàng Chầu — chuyên chấm đồng bắt lính, thử thách người có căn số; ai gian dối ắt bị Chầu quở phạt, ai thành tâm ắt được Mế thương mà độ trì cho buôn may bán đắt, gia sự yên ấm. Nghiêm mà thương — ấy là nết của Mế Lục.

Đền thờ chính của Chầu là đền Lũng (Hòa Lạc, Hữu Lũng, Lạng Sơn), dân quen gọi đền Chầu Lục. Ngày tiệc Chầu là 10 tháng Năm âm lịch (có nơi ghi 20 tháng Chín), khách thập phương về lễ Mế đông vui khắp nẻo đường xứ Lạng.

Văn thỉnh

Sắc phong Chầu Lục Cung Nương
Vốn dòng Trần Thị quê hương non ngàn
Hữu Lũng giang là nơi cát địa
Chín Tư ngàn tú khí là nơi
Chúa Tiên vâng lệnh y lời
Ở trong bệ ngọc, ra ngoài màn loan
Đêm đông xuống trần gian báo mộng
Trần Thị Nương tâm động bào thai
Mãn tuần chín tháng lẻ mười
Sinh ra Chúa Lục khác người trần gian
Đôi thung huyên vui mừng hớn hở
Khắp bản làng mừng rỡ bảo nhau
Mới hay như ý sở cầu
Sớm nâng niu ngọc, ngày chau chuốt vàng
Chốn phòng loan đêm ngày dưỡng dục
Đặt tên là Chầu Lục Cung Nương
Ơn trời sao khéo phi phương
Mặt huê hớn hở, tính gương làu làu
Vẹn một bầu nước trong leo lẻo
Trách ông trăng già sao khéo vẩn vơ
Vô tình ép uổng duyên tơ
Hoa chưa kết nhụy trăng chưa tới kì
Hoá tức thì đôi mươi tháng chín
Giữa thu về xa lánh hồn nương
Thung huyên buồn sầu thảm nhớ thương
Sót xa tấc dạ ruột thường quặn đau
Trải bấy lâu thiên đình sai xuống
Nay đến ngày, mãn hạn về tiên
Nỗi lòng thương nhớ thung huyên
Dấu thiêng hiển tích trong miền Chín Tư
Tục truyền lưu để ngàn thu
Nhân dân thôn ấp còn thù giặc nguyên
Xuân sang mở hội đua thuyền
Nam thanh nữ tú cùng nhau đua tài
Bất thường một sớm hôm mai
Chầu lên đỉnh núi hoá thân tức thì
Sắc ban phong vang lừng tám cõi
Tiếng chầu ngàn chói lọi trời nam
Trong đền tấp nập sửa sang
Lối lên Sông Hoá lại càng thanh tao
Vào năm Kỷ Mão anh hào
Có Tiên Chúa Lục giáng vào thiên thai
Trên núi Thái bốn mùa mát mẻ
Dưới bản làng vượn hót oanh ca
Nhớ xưa họ Quách lương gia
Nhân từ có một hiền hòa không hai
Vừa gặp buổi trang đài hội yến
Chầu Lục vào dâng tiến kim bôi
Trống rung chưa kịp dứt hồi
Bỗng đâu Chầu Lục sảy rơi chén vàng
Trên chín bệ Vua cha phật ý
Nổi lôi đình truyền chỉ chiếu ban
Kíp đầy Chầu xuống trần gian
Mười lăm năm lẻ khải hoàn hồi cung
Nhà họ Quách vốn dòng quốc chỉ
Kết duyên lành Trần Thị Hồng Mai
Vào năm kỷ mão tháng hai
Ngày Mão giờ Mão Trang đài nở hoa
Vẻ cốt cách da ngà tựa tuyết
Bóng trăng tròn mặt nguyệt như in
Mày ngài mắt phượng tóc tiên
Môi son má phấn lại thêm nõn nà

Toàn văn “Văn Chầu Lục” bản thứ nhất, 62 câu — văn khuyết danh, chép nguyên theo Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.873–876 (sách in kèm một dị bản tương tự, không chép lại ở đây).

Chú giải: “Mế Lục Cung Nương”: Chầu Lục vốn là người Nùng, con nhà lệnh tộc vùng Chín Tư, Hữu Lũng (Lạng Sơn) — gắn Lục Cung Linh Từ. “Lục cung” chỉ sáu viện tiên nữ trên thượng giới mà ngài quyền cai. Theo bản văn, ngài giáng sinh ngày mồng mười tháng Năm, hoá ngày hai mươi tháng Chín (đối chiếu lịch tiệc trên trang).