Ông Hoàng Đôi

Ông Hoàng Đôi là vị thứ hai trong Thập Vị Quan Hoàng, con Vua Cha Bát Hải Động Đình, được dân gian gọi thêm là Quan Hoàng Triệu — theo tên vùng đất Triệu Tường nơi Ngài hiển tích.

Tương truyền, Ngài giáng trần làm một danh tướng họ Nguyễn đất Gia Miêu, Triệu Tường (nay thuộc Hà Trung, Thanh Hóa) — vùng đất quý hương danh tiếng xứ Thanh. Ngài cầm quân dẹp loạn, mở mang bờ cõi, công nghiệp lẫy lừng; nhiều bản kể còn đồng nhất Ngài với vị tướng Nguyễn Hoàng khai phá phương Nam, song các cụ đồng đền vẫn dặn: tích nhà thánh nên kể bằng lòng thành, chẳng nên cân đo với chính sử. Văn thỉnh xưng tụng Ngài là "Đế tinh quân", nghĩa là gốc tinh quân thiên đình trước khi trấn miền rừng xanh.

Trong hầu bóng, giá Ông Hoàng Đôi hiếm khi về ngự; khi giáng, Ngài mặc áo xanh lá — sắc của Nhạc phủ — về tấu hương, khai quang rồi múa cờ lệnh ngũ sắc, dáng vẻ oai phong của một vị tướng trẻ đang điểm quân.

Đền thờ chính của Ngài là đền Triệu Tường dưới chân núi Triệu Tường (Gia Miêu, Hà Trung, Thanh Hóa), ngoài ra còn đền Hoàng bên bờ sông Hồng (Liên Mạc, Hà Nội). Khánh tiệc Ngài theo lệ của từng đền, thường vào dịp đầu xuân.

Văn thỉnh

Hoàng Đôi lại sinh ra sau (2 lần)
Anh linh giáng thế ngự đồng hôm nay
ông về đồng ra tay chấp chính kỷ cương.
Cầm cân nảy mực sửa sang cõi phàm
Chốn long nghỉ quyền quan chính ngự
Cảnh thuyền rồng tiên nữ chèo qua.
Quan ông dưỡng dục trên bờ
Khắp dòng sông ấy ông ngự thật là vui
Thỉnh mời đệ nhị ông Hoàng
Thống trị thiên hạ mọi nơi xa gần.
Thỉnh mời ông Hoàng đế tinh quân
Đệ Nhị ông ở rừng xanh ngự về
Vốn xưa ông Ngự thiên đình
Quyền cai các vị liệt tinh thiên tài.
Số tinh, số tử ở đời
Tay ông biến phép chẳng sai số nào
Quân cai văn võ thiên tào
Khi trong bệ ngọc, khi vào toà sen
Thông minh trí tuệ trăm đường
Quyền ông cai quản chẳng nhường chi ai.
Ra uy cập vũ thu am
Tự nhiên dựng nước đi tuần cõi xa
Văn mời nước:
Hỡi cô chuốc rượu vậy thời nơi nao
Tề tay tiên chuốc chén rượu đào
Dâng lên là lên cúng Mẫu
Dâng vào tiên thánh Hoàng sơi.
Đệ nhất tuần sơ, ông đã hiểu rồi
Đệ nhị tuần á, chúc chén rượu đầy.
Các cô dâng lên cúng Mẫu
Các cô dâng vào tiên thánh Hoàng sơi.
Đệ nhất tuần sơ, đệ nhị tuần á, đệ tam tuần chung
Các cô dâng lên cúng Mẫu
Các cô dâng vào tiên thánh Hoàng sơi...

Toàn văn “Văn Quan Hoàng Đôi” bản thứ hai, 34 câu (kể cả đoạn “Văn mời nước”) — bản sưu tầm cộng đồng hát văn, khuyết danh, chép nguyên theo Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.956–958; giữ nguyên chữ hoa/thường và dấu câu như sách in.

Chú giải: “(2 lần)”: ký hiệu trong sách — câu mở được cung văn hát lặp hai lượt. “Đế tinh quân”: lời xưng tụng gốc tinh quân thiên đình của Ngài trước khi trấn miền rừng xanh.