Chầu Mười Đồng Mỏ
Nữ tướng ải Chi Lăng · Người con đất Tày
Chầu Mười Đồng Mỏ là vị Thánh Chầu trấn giữ miền biên ải xứ Lạng — người con gái dân tộc Tày sinh ra trong một gia đình có truyền thống võ nghệ đất Mỏ Ba, Chi Lăng.
Tương truyền, thuở giặc Minh giày xéo bờ cõi, Chầu đứng ra tập hợp trai tráng các dân tộc quanh vùng Đồng Mỏ, ngày đêm rèn đúc vũ khí, luyện tập binh mã, đem quân theo phò vua Lê Thái Tổ diệt giặc.
Trong trận quyết chiến lịch sử nơi ải Chi Lăng — Xương Giang, đạo quân của Chầu góp công lớn chặn đánh viện binh giặc; nhiều giai thoại dân gian còn truyền rằng chính bà đã góp công chém tướng giặc Liễu Thăng dưới chân núi Mã Yên. Non sông thu về một mối, Chầu ở lại trấn giữ cửa ải, che chở dân lành nơi phên dậu quốc gia cho đến khi hóa.
Đền thờ chính của Chầu là đền Mỏ Ba — đền Chầu Mười (thị trấn Đồng Mỏ, Chi Lăng, Lạng Sơn), nhìn ra chính cửa ải Chi Lăng lịch sử. Khánh tiệc Chầu theo lệ đền vào mùa thu, khách hành hương qua xứ Lạng đều ghé dâng hương tưởng nhớ vị nữ tướng miền quan ải.