Cô Bơ Thoải

Cô Bơ — còn gọi Cô Ba Thoải hay Cô Bơ Bông — là vị Thánh Cô áo trắng hay giáng đồng bậc nhất, hầu cận Mẫu Thoải nơi miền sông nước.

Tương truyền, Cô là con Vua Thủy, giáng trần giúp dân giúp nước. Có bản kể Cô từng hiển linh giúp nghĩa quân Lê Lợi thời Lam Sơn qua sông thoát vòng vây giặc; công thành, Cô hóa về thủy cung, coi giữ khúc sông Bông đất Hà Trung.

Trong hầu bóng, giá Cô Bơ thanh tao mà lộng lẫy: áo trắng thêu hoa, Cô chèo thuyền, ban lộc, độ cho người cầu duyên, cầu con. Cô được xem là một trong những vị Thánh Cô được yêu mến nhất.

Đền thờ chính của Cô là đền Cô Bơ Bông (Hà Trung, Thanh Hóa) bên ngã ba sông. Ngày tiệc Cô là 12 tháng Sáu âm lịch, thuyền bè về trẩy hội trắng cả khúc sông.

Văn thỉnh

Hàn Sơn tụ khí chung linh
Có Cô Ba Thoải giáng sinh phù đời.
Hỡi ai đi ngược về xuôi,
Sông bao nhiêu nước ơn người bấy nhiêu.
Thượng tuần đỉnh tháng hai mồng tám
Bỗng trên trời nổi áng mây xanh
Thuỷ cung nhã nhạc tập tành
Rõ ràng cô Bơ Thoải giáng sinh phàm trần
Mẫu trông thấy mười phần nhan sắc
Quả như là trong giấc chiêm bao
Phấn son tô điểm má đào
Anh hùng tài tử lối vào cung tiên

Trích “Văn Cô Bơ” và đoạn giáng sinh trong thần tích — bản sưu tầm lưu hành trong cộng đồng hát văn (Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.1116 và 1119).

Chú giải: Cô Bơ Thoải là con Vua Thuỷ Tề, phong Thoải Cung Công Chúa, áo trắng, giáng sinh ngày 8/2. Đền chính ở Ba Bông (Hà Trung, Thanh Hóa), vùng ngã ba Đò Lèn – Phong Mục; tương truyền Cô có công giúp vua Lê chống giặc Minh, “chèo đò” đưa quân qua sông — mô-típ đặc trưng của văn Cô Bơ.