Chầu Đệ Tam Thoải Phủ

Chầu Đệ Tam Thoải Phủ là vị Thánh Chầu áo trắng kề cận Mẫu Đệ Tam nơi thủy cung. Dân gian truyền Ngài là con gái Vua Thủy Tề chốn Long Cung; sách nghiên cứu gọi Ngài là Thủy Tinh Tiên Nữ, con Vua Cha Thủy Tề (Tam Giang Công Chúa) — một thiên thần của Thoải phủ.

Cần phân biệt Ngài với Mẫu Đệ Tam. Tích Kính Xuyên – Thảo Mai — nàng bị vu oan thất tiết, bị đày vào rừng sâu rồi được Liễu Nghị mang thư về Long Cung — là tích của Mẫu Thoải, không phải của Chầu. Theo sách nguồn, Chầu không giáng trần, không có sự tích cụ thể; bởi vậy bài văn hầu Chầu không kể chuyện mà thiên về tả cảnh, tả dung nhan.

Trong điện thần, Chầu kề cận Mẫu Thoải, coi sóc các cửa sông cửa biển, độ cho người xuôi ngược ghe thuyền. Trong hầu đồng, giá Chầu áo trắng, cầm quạt khai cuông.

Cung thờ được biết đến nhiều nhất là đền Thác Hàn (Thanh Hóa). Ngày tiệc Chầu là 12 tháng Sáu âm lịch.

Văn thỉnh

Xuân qua ba tiết tháng hè
Thu rồi đông đến mây che thanh nhàn
Mừng giầu mừng thịnh mừng sang
Phú lại mừng quý quan sang mừng giầu
Làm tôi Chầu độ sống lâu
Phơ phơ tóc bạc trên đầu bằng bông
Trứng rồng lại nở ra rồng
Hạt thông lại nẩy chồi thông rườm rà
Bốn phương phẳng lặng can qua
Dân an quốc thái xướng ca chơi bời
Quân thần phải đạo chúa tôi
Trên thuận lòng trời dưới thuận long dân
Hội đồng ba phủ nghiêm quân
Đệ tam chầu thoải thanh tân hay là
Tóc mây rẽ mái mượt mà
Lưng ong mắt phượng da ngà điểm trang
Tay đàn tang tính tình tang
Miệng cười hoa nở ai đang hầu Chầu
Muôn dân thiên hạ cúi đầu
Quyền Chầu cai quản bộ hầu nàng tiên
Rong chơi cửa phủ cửa đền
Vâng lệnh Mẫu truyền giáng phúc trừ tai
Ơn trên tiếp lộc ban tài
Độ cho già trẻ gái trai yên lành
Khi vui trống phách rập rình
Đỉnh đang thơ phú tính tình giao ca
Thơ thơ phú phú ngâm nga
Cung năm dịp bẩy cung ba dịp mười
Thơ dâng đã bốn câu rồi
Lạy bà bảo hộ tiểu tôi an lành
Chậu nước trong xin bà tẩy điện
Vuông nhiều điều còn vẹn liêm phong
Xin bà đại xá cho đồng
Kẻo còn nhầm lỗi kẻo còn dại ngây
Chúa tiên khéo miệng khéo tay
Miệng thời tấu đối tay may vóc rồng
Xách đầy theo Mẫu vô cung
Dệt tấm vóc rồng tiến đức vua cha
Lộc tài Chầu mới ban ra
Bổng lộc cho lắm lại nhiều hơn xưa
Đồng con hương khói phụng thờ
Ba mươi mồng một mười tư hôm rằm
Chữ rằng Thánh giáng lưu ân
Chầu bà ban lộc thiên xuân thọ trường

Toàn văn “Văn Chầu Đệ Tam” bản thứ nhất, 44 câu — văn khuyết danh, chép nguyên theo Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.847–849.

Chú giải: Chầu Đệ Tam vốn là Thủy Tinh Tiên Nữ, con Vua Cha Thủy Tề (Tam Giang Công Chúa) — một thiên thần Thoải phủ, KHÔNG phải nhân vật trong tích Kính Xuyên – Thảo Mai (đó là tích Mẫu Đệ Tam). Vì “Chầu không giáng trần, không có sự tích cụ thể” nên văn thiên về tả cảnh, tả dung nhan. Cung thờ được biết đến nhiều nhất là đền Thác Hàn (Thanh Hoá); giá Chầu áo trắng, cầm quạt khai cuông.