Chầu Năm Suối Lân

Chầu Năm Suối Lân là vị Thánh Chầu trấn giữ cửa rừng Suối Lân bên dòng sông Hóa, đất Hữu Lũng, Lạng Sơn — nơi núi rừng xứ Lạng trùng điệp một màu chàm xanh.

Tương truyền, Chầu vốn là công chúa triều Lê, chán cảnh phồn hoa nơi cung cấm, xin vua cha cho lánh về miền sơn cước. Nàng dựng am bên dòng suối Lân trong vắt, ngày ngày cùng dân bản khai khẩn nương rẫy, hái thuốc chữa bệnh, dạy người Tày người Nùng cách ăn ở thuận hòa với núi rừng.

Khi nàng hóa, dân bản lập đền thờ ngay cửa rừng. Tương truyền dòng suối Lân từ đó nước trong quanh năm, ai thành tâm lấy nước suối rửa mặt sẽ được Chầu ban cho sức khỏe, bệnh tật tiêu tan. Chầu hiển linh giữ yên bản mường, che chở khách qua rừng vượt suối.

Đền Chầu Năm nằm bên suối Lân, cạnh cầu Sông Hóa (Hữu Lũng, Lạng Sơn). Ngày tiệc Chầu là 20 tháng Năm âm lịch — mùa mưa rừng xứ Lạng, con nhang đệ tử về dâng lễ tạ ơn Bà Chúa cửa rừng.

Văn thỉnh

Chầu Năm trên động Suối Lân
Xe loan thánh giá đằng vân ngự đồng
Ai lên tới Suối Lân châu thổ,
Thăm cảnh rừng thác đổ suối reo.
Giở trang tích cũ Lê triều,
Suối Lân công chúa mĩ kiều diễm hương.
Nét đoan trang vẻ nhường ngọc tuyết
Đôi mày ngài nửa khuyết vành trăng
Trâm cài soi nước Suối Lân
Gót tiên hài sảo cảnh rừng thênh thang
Hoa đua nở đầy ngàn tay hái
Gùi trên vai nặng trái chín thơm
Rung rinh quảy lẵng đầu non
Xa nghe chim khướu véo von trên cành
Động lá rừng chim oanh gọi bạn
Nhác trông lên cánh nhạn chập chờn
Cuốc kêu gợi cảnh chiều hôm
Tiếng chim gõ kiến nỗi buồn bâng khuâng
Tiếng hổ gầm vang trong hang động
Đàn báo hoa rạo lượn tìm mồi
Hươu nai ngơ ngác trên đồi
Hang sâu thăm thẳm núi đồi sum suê
Con suối nhỏ xuôi về Hữu Lũng
Đàn cá vàng lơ lửng dưới khe
Trăng thanh hổ báo chầu về
Lung linh màu sắc đua khoe trước đền
Con suối nhỏ đôi bên cầu bắc
Sau lưng đền đá chất trập trùng
Phép tiên biến hóa thần thông
Mẫu sai chầu trấn cửa rừng Suối Lân
Chầu thương dân đêm khuya biến hiện
Áo xanh chàm thêu lượn nét hoa
Nửa đêm gà gáy canh tà
Cất cao tiếng hú hiện ra giữa rừng
Hô thần chú bỗng dưng núi chuyển
Các cửa ngàn bặt tiếng muông kêu
Tà ma phách tán hồn xiêu
Những loài ác thú sợ đều ẩn thân
Để cho biết Suối Lân công chúa
Phép Sơn Trang đức tổ ban truyền
Phép tiên lấy lá làm thuyền
Các cô Thổ mán đôi bên cầm chèo
Tiếng nhịp đẩy hò reo bắt cái
Chầu tới đâu cảnh lại thêm tươi
Hoa thơm quả ngọt trên đồi
Ban công thưởng lộc cho người nhất tâm
Chữ rằng Thánh lưu ân
Chầu Bà lưu phúc thiên xuân thọ trường

Toàn văn “Văn Chầu Năm Suối Lân”, 48 câu — văn khuyết danh, chép nguyên theo Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.867–869; dị bản gần trùng in trong Ngô Đức Thịnh, Đạo Mẫu Việt Nam tập 2.

Chú giải: Chầu Năm vốn là người Nùng, theo lệnh vua trấn giữ cửa rừng Suối Lân bên sông Hoá (Hữu Lũng, Lạng Sơn), dạy dân đi rừng làm nương. Tương truyền những đêm thanh, Chầu hiện hình cùng mười hai cô hầu cận bẻ lái giữa dòng sông — dấu ấn giao thoa Kinh – Tày Nùng của nghi lễ Sơn Trang. Ngày tiệc theo thần tích là 20 tháng Năm.