Cô Chín Sòng Sơn

Cô Chín Sòng Sơn — còn gọi Cô Chín Giếng — là vị Thánh Cô linh thiêng bậc nhất trong hàng Thập Nhị Tiên Cô, nổi danh giỏi bói toán, chữa bệnh.

Tương truyền, Cô vốn là tiên nữ trên Thiên cung, vì lỡ tay đánh vỡ chén ngọc trong buổi chầu mà bị Ngọc Hoàng đày xuống trần, theo hầu Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Cô chu du khắp nơi, đến đất Thanh Hóa thì dừng lại, quy tụ tiên nàng nơi đền Sòng.

Trong hầu bóng, giá Cô Chín về ngự với sắc áo hồng sen rực rỡ; Cô soi bói, ban thuốc, độ mạng, giải hạn cho con nhang đệ tử. Đền Cô hương khói bậc nhất xứ Thanh.

Đền thờ chính của Cô là đền Chín Giếng (phường Bắc Sơn, Bỉm Sơn, Thanh Hóa), cách đền Sòng chừng hai cây số, nơi có chín miệng giếng thiêng; văn hầu nhắc đền được lập từ đời vua Minh Mệnh. Ngày tiệc Cô là mùng 9 tháng Chín âm lịch.

Văn thỉnh

Nguyên xưa giá ngự đền Sòng
Quyền cai cửu tỉnh hầu trong bơ tòa
Cây sung cô lấy làm nhà
Cây doi làm cửa trông ra ngoài đền
Thanh Hoa cảnh lạ vô biên
Đời vua Minh Mệnh lập đền thờ ngay
Mẫu thời ngự chín tầng mây
Cô nay mắc võng ngự rầy cây sung
Âm dương có mạch giao thông
Chín mươi chín giếng công đồng chảy ra
Đền thờ đường cái vô qua
Lối vào Thanh Hóa lối ra Ninh Bình
Đồi ngang sơn thủy hữu tình
Đôi bên Long Hổ đua tranh chầu vào
Vốn xưa cô ngự Thiên Tào
Bởi sa chén ngọc cung cao đế đình
Cho nên cô mới giáng sinh
Tuổi vừa tám chín gia đình còn thơ
Trần gian uốn lưỡi đong đưa
Ai mà không biết tính cô khó chiều
Có khi cô ngự cây kiêu
Ai đi đến đấy ra điều đơn sai
Cô về tâu Mẫu Thiên Đài
Thu giam hồn phách bỏ ngoài giang tân
Làm cho mê mẩn tâm thần
Làm cho chuyển động tấm thân mơ màng
Biết ra phải đến kêu van
Cô tha thời được bình an lại lành
Tiên cô có phép tàng hình
Sai năm quan tướng lôi đình ở trong
Phép cô lục trí thần thông
Cô ảnh đầu đồng xem bói được minh
Ai mà lễ bái tâm thành
Việc gì cô cũng chứng minh phán truyền
Dù ai tiến cúng về đền
Mùi hương thấu đến tự nhiên cô về
Hương xông thơm ngát bốn bề
Ngự đồng truyền phán việc gì chẳng sai
Ai mà xem bói cầu tài
Cùng trong gia sự chẳng sai chút nào
Âm dương phần mộ thấp cao
Cô nay soi xét việc nào chẳng sai
Phép cô linh ứng đại tài
Tam tòa lục bộ khâm sai động đình
Dù ai đổi số nhân sinh
Tuy rằng chữ thập cải hình chữ thiên
Phúc cho vô lượng vô biên
Sai năm quan tướng về miền cây thông
Có khi cô hiện thung dung
Dạo chơi khắp hết đàng trong đàng ngoài
Khi cô ngự cảnh bồng lai
Giả người thục nữ trêu người tình nhân
Cát đằng duyên hợp tấn tần
Dong chơi khắp hết hải thần ngao du
Khi về cực lạc tây cù
Phủ Nghĩa cho đến Đông phù giáp ba
Phủ Giầy chốn ấy bao xa
Lên tâu xuống ruộng vào ra vẹn mười
Có khi biến hiện ra người
Thảnh thơi cô lại ngự đồi cây thông
Đàng ngoài cho chí đàng trong
Ai mà biết đến cô Sòng độ cho
Làm tôi đệ tử thánh cô
Dâng văn sự tích thỉnh cô giúp đền

Toàn văn “Văn Cô Chín” bản thứ nhất, 64 câu — văn khuyết danh truyền miệng trong dân gian, theo Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.1175–1178 (sửa ba chữ in nhầm: “Dù ai”, “Phép cô”, “Thanh Hóa”).

Chú giải: Cô Chín Sòng Sơn (Cô Chín Giếng), tiên cô tài phép hầu Mẫu Liễu Hạnh, nổi tiếng phép xem bói và uy linh trừng phạt kẻ phạm tội. Đền Cô Chín (Chín Giếng) cách đền Sòng ~2km (Bỉm Sơn, Thanh Hóa), gắn chín miệng giếng thiêng; văn nhắc đời vua Minh Mệnh lập đền.