Cô Sáu Lục Cung

Cô Sáu Lục Cung — còn gọi Cô Sáu Sơn Trang — là tiên nàng hầu cận Chầu Lục Cung Nương nơi đền Lũng, đất Hữu Lũng, Lạng Sơn.

Cô là bóng nhỏ theo hầu Mế Lục, giữ cửa rừng, hái thuốc chữa bệnh, độ cho dân bản. Sắc áo Cô chàm xanh của miền sơn trang. Chú giải ghi Cô là người Nùng Hữu Lũng, nổi tiếng tài hái thuốc, bốc thuốc cứu người; giá Cô đậm sắc Tày, Nùng với xà cạp, gùi, vòng bạc, nón xanh, và rất hay ngự đồng.

Giá Cô Sáu vui tươi, nhanh nhẹn, thường về chứng tòa Sơn Trang cùng các Cô miền Nhạc.

Văn thỉnh

Đệ tử con dâng bài văn tấu
Cung thỉnh mời cô Sáu sơn trang
Đền thờ lập ở trên ngàn
Lô xô đá mọc ngổn ngang mấy tầng
Nước suối chảy rì rầm róc rách
Cá lượn mình luồn lách dưới khe
Đền cô cây mọc xum xuê
Lối lên sông Hoá lối về Suối Ngang
Cảnh Chín Tư trên ngàn lồng lộng
Lục Cung Từ thượng đẳng tối linh
Càng thêm nức tiếng thơm danh
Trừ tà trị bệnh cứu sinh cho đời
Tiên cô Sáu vâng lời Mẫu Thượng
Hái thuốc tiên độ lượng nơi nơi
Nón xanh đủng đỉnh lên đồi
Chân quấn xà cạp chiếc gùi trên vai
Thật ưa ngắm đôi tay vòng bạc
Thẳng đường ngôi mườn mượt tóc mây
Da ngà vẻ ngọc hây hây
Môi trầu cắn chỉ vẻ đầy khuôn trăng
Nở nụ cười hàm răng rưng rức
Má hây hây sực nức hương bay
Áo lam ngắn vạt rộng tay
Long lanh đáy nước tóc mây hoa cài
Bước khoan thai lên hầu Mẫu Thượng
Sớ trạng dâng kính ngưỡng Tam Toà
Mẫu yêu cô Sáu nết na
Độ cho đệ tử gần xa yên lành
Tính đành hanh trên đời có một
Kẻ gian tà nhất mực không tha
Thư phù luyện ấn canh ba
Canh tư đốt đuốc vào ra cửa rừng
Cất tiếng hú khắp rừng im bặt
Rước Mẫu hoa rắc hang sâu
Mẫu sai cô Sáu theo hầu
Tay cầm nhành quạt đứng hầu một bên
Đức Mẫu Thượng chỉ lên đỉnh núi
Cô vâng lời vượt suối băng ngàn
Tới đâu cầm thú reo vang
Voi quỳ hổ phục bên đàng cô đi
Tiếng tử quy bên đồi gọi bạn
Gà gáy rừng gọi sáng năm canh
Hái hoa trẩy quả vin cành
Hái tài hái lộc lấy danh cho đồng
Trốn hiên mai cành hồng thấp thoáng
Cô Sáu Ngàn đã đáng Mẫu yêu
Đêm ngày khăn túi nâng niu
Phấn son trang điểm dập dìu vào ra
Chúa tiên trâm giắt hài hoa
Tay đàn miệng đọc xướng ca dịu dàng
Tóc mây mườn mượt vấn ngang
Chân đi dịu dàng yểu điệu nết na
Vui về trăm thức bông hoa
Chân chim bóng cá giang khê hữu tình
Vui về tiếng thổ tiếng kinh
Giọng mường giọng mán xinh xinh dịu dàng
Danh tiếng đồn cô sáu khôn ngoan
Thần thông cô học sơn trang phép nhà
Đường về hữu lũng bao xa
Thanh sơn thủy tú vào ra tháng ngày
Lầu hồng phủ tía đông tây
Có phen nương gió cưỡi mây bay về
Động Đình bát hải thủy tề
Chiếc thoai cô sáu chèo về khoan khoan
Bát muôn lá ngọc cành vàng
Nam thanh nữ tú đảm đang chấm đồng
Kén người má phấn lưng ong
Nỗi nhầm cô quở hình dong võ vàng
Mẫu sai cô cứu bệnh trần gian
Bệnh nào cũng khỏi bình an tức thì
Khỏi rồi cô chả lấy chi
Lấy một quả núi cùng thì chiếc thoi
Núi thời có cả thú vui
Có hoa có cỏ có người sơn trang
Thoi thời sắp đặt gọn gàng
Cô về tiến mẫu sơn trang cửa rừng
Tiên cô gốc tích người nùng
Danh thơm lừng lẫy khắp vùng Chín Tư
Thỉnh cô trắc giáng linh từ
Khuông phù đệ tử thiên thu thọ trường

Toàn văn “Văn Cô Sáu” bản thứ nhất, 80 câu — văn khuyết danh truyền miệng trong dân gian, theo Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.1154–1158.

Chú giải: Cô Sáu Lục Cung (còn gọi Cô Sáu Sơn Trang), người Nùng Hữu Lũng, kề cận Chầu Lục Cung Nương nơi đền Lục Cung Chín Tư. Cô nổi tiếng tài hái thuốc, bốc thuốc cứu người; giá Cô đậm sắc Tày – Nùng (xà cạp, gùi, vòng bạc, nón xanh), rất hay ngự đồng.