Cô Cả Thượng Thiên
Cô Đệ Nhất · Hầu cận Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên
Biên soạn: Andy Tran
Đứng đầu hàng Thánh Cô là Cô Cả Thượng Thiên — tiên nàng hầu cận bên Mẫu Đệ Nhất nơi Thiên phủ. Hàng Thánh Cô là mười hai tiên nàng trẻ trung hầu cận Thánh Mẫu và Chầu Bà, đứng đối xứng với hàng Thánh Cậu, khép lại điện thần Tứ Phủ.
Cô kề cận ngôi Mẫu chốn cao xanh, sắc áo hồng đào tươi thắm của miền trời. Vì phận sự trang nghiêm bên Mẫu, Cô Cả ít khi giáng đồng. Chú giải văn thỉnh ghi Cô vốn gốc Thoải Cung, được phong Thiên Cung Công Chúa; "Vân Hương Thiên Bản" chỉ làng Vân Cát, Tiên Hương (Phủ Giầy), đất Mẫu Liễu. Cô hay rong chơi khắp Bắc, Trung, chấm đồng chọn người nết na thảo hiền tiến Mẫu Sòng Sơn.
Người ta kính Cô như người chị cả dịu dàng, đoan trang của hàng tiên nàng — mở đầu cho mười hai vị Thánh Cô.
Văn thỉnh
Hương đưa nhang xa ngát mùi
Thỉnh mời cô Nhất về chơi Nam thành
Hải Phòng Hà Nội Bắc Ninh
Nội thành ngoại phố một mình rong chơi
Chơi thôi cô lại tái hồi
Nghệ An, Hà Tĩnh là nơi đi về
Có phen chơi sông Bồ Đề
Lên chùa Hương Tích ra về thành Nam
Vân Hương Thiên Bản là làng
Nhận đồng chấm lính trần gian khắp miền
Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên
Quảng Nam, Quảng Ngãi, Phú Yên, Khánh Hoà
Bình Định, Gia Định bao xa
Khi chơi Ba Dội lúc ra Chiêm Thành
Dạo chơi các tỉnh nức danh
Trở về tới đất tỉnh Thanh ngự đồng
Nhận đồng má phấn lưng ong
Cô Nhất chấm đồng tiến Mẫu Sòng Sơn
Phép cô lục trí ai hơn
Quyền cô cai quản giang sơn thủy tề
Khăn đào áo thắm phủ che
Khi chơi Phong Mục, Đồi Chè, Ba Bông
Khi chơi dạo cảnh Đền Rồng
Lúc về Phủ Bóng, Công Đồng, Tiên Hương
Kinh đô cảnh đẹp lạ nhường
Cô đà dạo khắp bốn phương xa gần
Tiên cô xuất thánh nhập thần
Thay Quyền vương Mẫu cầm cân cõi phàm
Thỉnh cô trắc giáng đàn tràng
Khuông phù đệ tử an khang thọ trường
Toàn văn “Văn Cô Đệ Nhất Thượng Thiên”, 30 câu — văn khuyết danh truyền miệng trong dân gian, theo Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.1100–1101.
Chú giải: Cô Cả vốn gốc Thoải Cung được phong Thiên Cung Công Chúa, đứng đầu hàng Thánh Cô nơi Thượng Thiên. “Vân Hương Thiên Bản”: làng Vân Cát – Tiên Hương (Phủ Giầy), đất Mẫu Liễu. Cô hay rong chơi khắp Bắc – Trung, chấm đồng chọn người nết na thảo hiền tiến Mẫu Sòng Sơn.