Chầu Bảy Kim Giao

Chầu Bảy Kim Giao là vị Thánh Chầu trấn giữ vùng rừng Mỏ Bạch, đất Thái Nguyên — nơi những đồi chè xanh ngát trải dài dưới chân núi.

Tương truyền, Chầu là người con gái dân tộc thiểu số vùng Thanh Liên, Mỏ Bạch. Thuở giặc phương Bắc tràn sang, nàng đứng lên cùng dân làng đánh giặc giữ đất, lập nhiều công lớn. Bình yên trở lại, nàng ở lại dạy dân khai khẩn, trồng trọt — tương truyền chính nàng là người dạy dân trồng cây chè tuyết, thứ chè quý làm nên danh tiếng đất Thái Nguyên đến tận hôm nay.

Khi Chầu hóa, dân lập đền thờ nơi rừng Kim Giao. Đêm thanh vắng, người ta còn truyền rằng Chầu hiện về dạo chơi cùng các nàng tiên giữa rừng xanh, tiếng cười trong như suối. Giá Chầu Bảy hiếm khi về ngự đồng, nhưng lòng dân vùng chè vẫn đời đời hương khói.

Đền thờ chính của Chầu là đền Kim Giao — Kim Giao Linh Từ, còn gọi đền Mỏ Bạch (thành phố Thái Nguyên). Ngày tiệc Chầu là 21 tháng Bảy âm lịch. Dân gian có nơi quen gọi Ngài là "Chầu Bảy Tân La", song các cụ đồng đền vẫn nhắc: đền Tân La là nơi thờ Chầu Tám, gọi đúng phải là Chầu Bảy Kim Giao.

Văn thỉnh

Thỉnh mời chầu Bảy Kim Giao
Đêm đêm chầu mắc võng đào họa ca
Đền thờ rừng núi bao la
Đầu non thác đổ xa xa hổ gầm
Đền thờ lập ở sơn lâm
Rừng thiêng nước độc bốn bề bao quanh
Đền thờ cao ngất non xanh
Lô xô đá mọc chung quanh đường đèo
Đền thờ vượn hót thông reo
Hang sâu vực thẳm cảnh đèo vắng tanh
Gà rừng thường lệ điểm canh
Bát muôn tiên nữ vin cành hái hoa
Dạo chơi phong cảnh sơn hà
Kim giao Mỏ bạch, Tân La linh từ
Tiếng đồn khắp hết thượng du
Anh linh thần nữ đền thờ tối linh

Trích “Văn Chầu Bảy” — bản cổ phổ biến (Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.889).

Chú giải: Chầu Bảy vốn là người Mọi đất Thanh Liên, Mỏ Bạch, Thái Nguyên; tương truyền dạy dân canh tác, trồng chè tuyết. Ngài là vị ít ngự đồng nhất hàng Chầu nên văn hiếm và ngắn. Câu “Tân La linh từ” phản ánh một nhầm lẫn xưa: đền Tân La (Hưng Yên) nay được xác định là đền của Chầu Bát Nàn, không phải Chầu Bảy.