Chầu Tám Bát Nàn

Chầu Tám Bát Nàn là một trong những vị Thánh Chầu hiếm hoi bước thẳng từ chính sử vào điện thần Tứ Phủ. Ngài chính là nữ tướng Vũ Thị Thục — bậc anh thư đất Việt thời Hai Bà Trưng.

Tương truyền, Thục nương quê ở Phượng Lâu (đất Vĩnh Phú xưa), tài sắc song toàn. Quan thái thú Tô Định tham tàn muốn ép duyên, giết hại cha và hôn phu của nàng. Nợ nước thù nhà, Thục nương trốn về vùng Tiên La, đất Thái Bình, chiêu mộ nghĩa binh phất cờ khởi nghĩa chống giặc Đông Hán.

Khi Hai Bà Trưng dựng cờ độc lập, Thục nương đem quân về tụ nghĩa, được phong "Đông Nhung Bát Nàn Đại Tướng Quân" — vị tướng giải tám nạn cho dân. Ba năm sau, giặc Mã Viện tràn sang, bà tử tiết tại gò Kim Quy đất Tiên La vào ngày 17 tháng Ba âm lịch, trọn nghĩa với non sông.

Dân lập đền thờ bà ngay nơi bà hóa — đền Tiên La (Đoan Hùng, Hưng Hà, Thái Bình), một trong những ngôi đền lớn và linh thiêng bậc nhất vùng đồng bằng Bắc Bộ. Trong hầu bóng, giá Chầu Bát về ngự oai phong với cờ kiếm của một vị nữ tướng. Hội Tiên La mở từ mùng 10 đến 20 tháng Ba, chính hội ngày 17 — ngày tiệc Chầu.

Văn thỉnh

Trấn nam thiên hải hà chung tú,
Khách má hồng ý chí trượng phu.
Sớm sinh gia cảnh liễu bồ,
Tấm gương tiết liệt thiên thu còn truyền.
Nhà họ Vũ vốn dòng hào phú,
Nơi sơn lâm mở hội muôn dân
Đi qua đỉnh núi non thần
Nhìn xem phong cảnh mọi phần thanh tân
Chợt thấy miếu Sơn Tinh Công chúa
Vốn từ xưa thượng cổ tối linh
Qua cơn loạn lạc đao binh
Gió mưa đổ nát cung đình vắng tanh
Lòng mộ đạo thành tâm sửa lại
Dựng đền thờ tiên thánh phong quang
Đền thờ điện ngọc trang hoàng
Rồng bay phượng múa cảnh càng hơn xưa
Sự báo ứng bấy giờ cũng chóng
Về Phượng Lâu thần mộng báo ngay
Làm con để chả ơn dày
Lại cho bè gỗ trăm cây lập đền
Chợt thấy bóng hoa hiên trước cửa
Gió hào thu tiên nữ hiện thân
Thánh bà từ ấy hiện thần
Ngày rằm tháng tám giờ dần định sinh
Vốn sinh ra hiền hòa nhan sắc
Thỏa so bằng vàng ngọc ai hơn
Văn thơ phú lục toàn tài
Cung tiên kiếm nguyệt khó ai sánh tày
Then định sắt tháng ngày ghi tạc
Quan Nam Chân xin bắc cầu ô
Ai ngờ bất nghĩa Chàng Tô
Tham hồng hám sắc mưu mô bạo tàn
Nhà họ Vũ mắc quan vi kế
Đức Vũ ông nhạc tế tình thâm
Tấm lòng chí huyết khôn cần
Hai hàng châu lệ đằm đằm tuôn rơi
Dân nghe nói phân minh uẩn khúc
Ai mà không tức ruột nóng gan
Trên thời phụng sự chay đàn
Ngoài thời luyện tướng trong thời khao quân
Ngôi cột rồng rêu xanh tự phủ
Sách ngàn thu tiên nữ còn ghi
Kiếm cung tập luyện quản gì
Đã cam tấc dạ liều thì một phen
Đôi song kiếm diệt quân xâm lược
Đánh kẻ thù hại nước hại dân
Đứng lên tập hợp nghĩa quân
Thù nhà nợ nước dẹp quân bạo tàn
Tiệc tháng ba vào ngày mười bảy
Công đức bà dân chúng chẳng quên
Tiên La xây điện lập đền
Nhớ ơn Chầu Bát thờ trên Thái Bình
Chầu vào chùa tụng kinh niệm phật
Độ muôn dân trăm họ bình an
Thanh bình nhớ lúc gian nan
Dâng văn tiên chúa Bát Nàn tướng quân

Toàn văn “Văn Chầu Bát – Tiên Chúa Bát Nạn” bản thứ nhất, 56 câu — văn khuyết danh, chép nguyên theo Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.901–904.

Chú giải: “Bát Nàn” đọc chệch từ “Bát Nạn” (cứu muôn dân khỏi tám nạn); ngài là Đông Nhung Đại tướng quân Vũ Thị Thục Nương, nữ tướng theo Hai Bà Trưng chống Đông Hán. Quê Phượng Lâu, Bạch Hạc (Vĩnh Phúc); đền chính là đền Tiên La (Thái Bình). Chầu Bát thường hầu vượt hàng — khai quang như quan lớn, tôn là Chúa Bát Nàn.