Chầu Tám Bát Nàn

Chầu Tám Bát Nàn là một trong những vị Thánh Chầu hiếm hoi bước thẳng từ chính sử vào điện thần Tứ Phủ. Ngài chính là nữ tướng Vũ Thị Thục — bậc anh thư đất Việt thời Hai Bà Trưng.

Tương truyền, Thục nương quê ở Phượng Lâu (đất Vĩnh Phú xưa), tài sắc song toàn. Quan thái thú Tô Định tham tàn muốn ép duyên, giết hại cha và hôn phu của nàng. Nợ nước thù nhà, Thục nương trốn về vùng Tiên La, đất Thái Bình, chiêu mộ nghĩa binh phất cờ khởi nghĩa chống giặc Đông Hán.

Khi Hai Bà Trưng dựng cờ độc lập, Thục nương đem quân về tụ nghĩa, được phong "Đông Nhung Bát Nàn Đại Tướng Quân" — vị tướng giải tám nạn cho dân. Ba năm sau, giặc Mã Viện tràn sang, bà tử tiết tại gò Kim Quy đất Tiên La vào ngày 17 tháng Ba âm lịch, trọn nghĩa với non sông.

Dân lập đền thờ bà ngay nơi bà hóa — đền Tiên La (Đoan Hùng, Hưng Hà, Thái Bình), một trong những ngôi đền lớn và linh thiêng bậc nhất vùng đồng bằng Bắc Bộ. Trong hầu bóng, giá Chầu Bát về ngự oai phong với cờ kiếm của một vị nữ tướng. Hội Tiên La mở từ mùng 10 đến 20 tháng Ba, chính hội ngày 17 — ngày tiệc Chầu.

Văn thỉnh

Trấn nam thiên hải hà chung tú,
Khách má hồng ý chí trượng phu.
Sớm sinh gia cảnh liễu bồ,
Tấm gương tiết liệt thiên thu còn truyền.
Nhà họ Vũ vốn dòng hào phú,
Nơi sơn lâm mở hội muôn dân
Đi qua đỉnh núi non thần
Nhìn xem phong cảnh mọi phần thanh tân
Chợt thấy miếu Sơn Tinh Công chúa
Vốn từ xưa thượng cổ tối linh
Qua cơn loạn lạc đao binh
Gió mưa đổ nát cung đình vắng tanh
Lòng mộ đạo thành tâm sửa lại
Dựng đền thờ tiên thánh phong quang
Đền thờ điện ngọc trang hoàng
Rồng bay phượng múa cảnh càng hơn xưa

Trích “Văn Chầu Bát – Tiên Chúa Bát Nạn” bản thứ nhất — bản cổ phổ biến (Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.901–902).

Chú giải: “Bát Nàn” đọc chệch từ “Bát Nạn” (cứu muôn dân khỏi tám nạn); ngài là Đông Nhung Đại tướng quân Vũ Thị Thục Nương, nữ tướng theo Hai Bà Trưng chống Đông Hán. Quê Phượng Lâu, Bạch Hạc (Vĩnh Phúc); đền chính là đền Tiên La (Thái Bình). Chầu Bát thường hầu vượt hàng — khai quang như quan lớn, tôn là Chúa Bát Nàn.