Ông Hoàng Chín Cờn Môn
Ông Chín Cờn · Gắn với cửa biển Cờn xứ Nghệ
Ông Hoàng Chín Cờn Môn — dân gian gọi Ông Chín Cờn — là vị thứ chín trong Thập Vị Quan Hoàng, con Vua Cha Bát Hải Động Đình, hiển tích nơi cửa biển Cờn đất Quỳnh Phương, xứ Nghệ.
Tương truyền, Ngài giáng trần trong dáng một ông đồ nho nhã nơi cửa biển: áo the thâm, khăn xếp chỉnh tề, ngày ngày bốc thuốc dạy chữ, cứu giúp dân chài qua cơn bão tố. Người đi biển gặp nạn được Ngài độ cho tai qua nạn khỏi, kẻ nghèo khó được Ngài ra tay chu cấp — ơn đức thấm khắp một vùng duyên hải.
Khi Ngài hóa, dân vùng cửa Cờn lập đền thờ ở phía ngoài lạch biển — quen gọi đền Cờn ngoài — hương khói quanh năm bên ngôi đền Cờn trong danh tiếng thờ Tứ Vị Thánh Nương. Trong hầu bóng, giá Ông Chín Cờn về ngự với phong thái ung dung của một ông đồ xứ Nghệ, khoan thai mà thấu suốt lòng người. Riêng khi hầu tại đền Sòng Sơn, lệ đền buộc giá Ngài đổi sang khăn xếp đỏ, áo the hồng — một biệt lệ nhắc rằng mỗi ngôi đền có phép tắc riêng.
Ngày tiệc Ông Hoàng Chín là 9 tháng Chín âm lịch. Khách hành hương về Quỳnh Phương (Hoàng Mai, Nghệ An) viếng đền Cờn, không quên ghé đền ngoài dâng nén nhang kính vị hoàng ông đồ nơi cửa biển.
Văn thỉnh
Hương một triện lòng thành dâng tiến
Cung thỉnh mời Ông Chín Cờn Môn
Khâm thừa thượng đế chí tôn
Sai Ông Hoàng Chín Cờn Môn giáng trần
Trên chín bệ cao thâm võng cực
Dưới bách thần mộ đức kinh luân
Cù lao chín chữ quần thần
Sinh ông Hoàng Chín kinh luân gồm tài
Văn thơ phú sánh ngài Đỗ Lý
Võ lược thao cái thế Tôn Ngô
Cung tên mã thượng giang hồ
Tuổi vừa đôi tám đăng khoa triều đình
Bẩm sinh thành công minh chính trực
Quyết về đời ra sức lược thao
Gặp cơn sóng gió ba đào
Mười hai cửa bể sớm chiều xông pha
Cửa Cờn Môn dựng cờ soái lĩnh
Lệnh ông truyền nghiêm chỉnh ba quân
Trích “Văn Ông Chín Cờn Môn” — bản cổ phổ biến (Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.1038).
Chú giải: “Cờn Môn”: cửa Cờn (Quỳnh Phương, Nghệ An) — đền Cờn “nhất Cờn nhì Quả”. “Đỗ Lý”: Đỗ Phủ và Lý Bạch; “Tôn Ngô”: Tôn Tử và Ngô Khởi. “Cù lao chín chữ”: chín chữ công ơn cha mẹ (Kinh Thi) — chơi chữ với “Ông Chín”. “Đôi tám”: mười sáu tuổi.