Trang chủ

Hầu đồng là gì? Nghi lễ trong tín ngưỡng thờ Mẫu

Giải thích nghi lễ hầu đồng, trình tự một giá đồng, vai trò thanh đồng, hầu dâng và cung văn.

Một cuộc thực hành tổng hợp

Trong một vấn hầu, thanh đồng lần lượt thay khăn áo để phụng sự các giá thánh. Hầu dâng hỗ trợ trang phục và lễ vật; cung văn dùng hát chầu văn để thỉnh mời, kể thần tích và chuyển nhịp theo động tác của từng giá.

Không phải màn biểu diễn đơn thuần

Âm nhạc, múa và trang phục có giá trị nghệ thuật, nhưng với cộng đồng thực hành đây trước hết là nghi lễ tôn giáo. Khách tham dự nên xin phép trước khi chụp ảnh và tôn trọng hướng dẫn của bản đền.

Ba mươi sáu giá đồng

"36 giá" là cách nói ước lệ cho hệ thống giá đồng theo trật tự điện thần, thỉnh từ ngôi cao xuống: Thánh Mẫu — Quan Lớn — Chầu Bà — Ông Hoàng — Thánh Cô — Thánh Cậu.

Các giá Thánh Mẫu chỉ "tráng bóng" sau khăn phủ diện, không tung khăn làm việc. Từ hàng Quan Lớn trở xuống, Thánh mới tung khăn — mở đầu phần việc quan của giá đồng.

Trình tự một giá hầu

  1. Thỉnh ThánhThanh đồng trùm khăn phủ diện đỏ, chắp tay trước ban công đồng; cung văn dâng bản văn thỉnh, mời Thánh giáng đồng.
  2. Thánh giángKhi Thánh nhập, thanh đồng ra dấu ngón tay báo vị nào về ngự; từ giá Quan trở xuống thì tung khăn phủ diện.
  3. Khoác sắc phụcHầu dâng chít khăn, khoác áo đúng sắc phục và khí cụ của vị Thánh — đỏ Thiên, xanh Nhạc, trắng Thoải, vàng Địa.
  4. Làm việc quanThánh làm lễ khai quang rồi múa đồng theo tính cách từng vị: múa kiếm, long đao, múa mồi, múa quạt, chèo đò...
  5. Ngự tọa — ban lộcThánh an tọa nghe văn, chứng sớ, phán truyền và ban lộc — tiền, trầu cau, hoa quả — cho con nhang đệ tử.
  6. Xe giáThánh thăng; khăn phủ diện trùm lại, cung văn tấu khúc tiễn — vấn hầu chuyển sang giá kế tiếp.

Những người giữ nghi lễ

  • Thanh đồng — người có "căn đồng", đã qua lễ trình đồng mở phủ; nữ gọi là cô đồng, bà đồng, nam gọi là cậu đồng, ông đồng.
  • Hầu dâng — hai hoặc bốn người ngồi bên thanh đồng, lo dâng khăn áo, thay trang phục, dâng hương, dâng khí cụ giữa các giá.
  • Cung văn — nhạc công kiêm người hát, vừa đàn vừa dâng văn thỉnh, văn kể sự tích, đúng nhịp diễn biến giá đồng.
  • Con nhang đệ tử — người dự hầu, dâng lễ, nhận lộc, hòa vào không khí thiêng của vấn hầu.

Trang phục & khí cụ

Mở đầu mọi vấn hầu là khăn phủ diện đỏ trùm kín mặt thanh đồng; bên trong là áo bản mệnh — tấm áo gắn với đời đồng của mỗi người.

Mỗi giá một bộ riêng: khăn xếp, áo dài thêu, đai, mạng, cờ kiếm, hèo, quạt... theo đúng sắc phủ của vị Thánh — đỏ Thiên phủ, xanh Nhạc phủ, trắng Thoải phủ, vàng Địa phủ. Nhìn sắc áo, người dự hầu biết ngay Thánh nào đang ngự.

Khám phá các chuyên đề

Nguồn tham khảo chính