Chầu Cửu

Chầu Cửu — dân gian gọi Chầu Cửu Tỉnh — là vị Thánh Chầu thứ chín trong hàng Chầu Bà, kề cận hầu cận bên Thánh Mẫu nơi đền Sòng linh thiêng xứ Thanh.

Tương truyền, Chầu vốn là tiên nữ trên Thiên Đình, vâng lệnh giáng sinh xuống đất Bỉm Sơn, Thanh Hóa. Sống giữa nhân gian, Chầu ra tay cứu giúp dân lành, dạy dân lễ nghĩa, phổ độ chúng sinh khắp một vùng.

Khi thác hóa về trời, Chầu được giao trọng trách biên chép sổ sách bên Cửu Trùng Thiên Cung, hầu cận Vương Mẫu — ghi công ghi tội, giữ phép tắc chốn thiên môn. Nơi trần thế, Chầu hiển linh bên Mẫu Sòng Sơn, cùng coi sóc miền đất thiêng nơi Thánh Mẫu Liễu Hạnh từng hiển thánh.

Chầu được phối thờ tại đền Sòng Sơn và các đền quanh vùng Bỉm Sơn (Thanh Hóa) — có nơi lập cung Chầu Cửu riêng gọi là đền Cửu Tỉnh, tương truyền nơi ấy có chín giếng nước thiêng không bao giờ cạn. Khánh tiệc Chầu theo lệ từng đền, thường vào dịp hội Sòng Sơn tháng Hai, tháng Ba âm lịch.

Văn thỉnh

Dâng văn Chầu Cửu xứ Thanh
Anh linh hiển hách quyền hành gần xa
Đồi Ngang hầu cận Mẫu Bà
Sòng Sơn – Phố Cát thực là trang nghiêm
Dung nghi tính hạnh thảo hiền
Khăn điều áo thắm dịu hiền thanh tân
Danh thơm truyền khắp xa gần
Chầu Cửu linh ứng tài thần linh thông
Thướt tha vẻ nguyệt bóng hồng
Ngày ngày phụng mệnh cửa công ra vào
Sòng Sơn, Chầu ngự ngôi cao
Đền thanh cảnh lịch ai nào dám đương

Trích “Văn Chầu Cửu” — bản cổ phổ biến (Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.922).

Chú giải: “Cửu Tỉnh” nghĩa là chín giếng — có tài liệu cho rằng ngài cai chín mạch nước âm dương đất Thanh. Chầu Cửu là vị kề cận Mẫu Liễu ở cụm Đồi Ngang – Phố Cát – Sòng Sơn (khác các Chầu sơn trang phía Bắc). Ngài giữ vai biên chép sổ sách bên Cửu Trùng Thiên Cung; có thuyết đồng nhất với Chầu Quỳnh.