Cậu Hoàng Cả

Mở đầu hàng Thánh Cậu là Cậu Hoàng Cả — dân gian còn gọi Cậu Cả Sòng Sơn. Hàng Thánh Cậu là các tiểu đồng trẻ trung hầu cận Thánh Mẫu, đứng khép lại điện thần Tứ Phủ, được thờ đối xứng với hàng Thánh Cô.

Tương truyền, Cậu vốn ở chốn thiên đình, vì lỡ phạm lỗi mà bị đày xuống trần; sau khi hóa, Cậu về hầu cận bên Thánh Mẫu nơi đền Sòng đất Bỉm Sơn, xứ Thanh. Sắc áo Cậu màu đỏ — sắc của Thượng Thiên.

Vì phận sự kề cận ngôi Mẫu, Cậu Cả ít khi giáng đồng; con nhang đệ tử thường chỉ thỉnh vọng Cậu chứng đàn trong những khóa lễ lớn. Người ta kính Cậu như người anh cả trong trẻo, nghiêm cẩn của hàng tiểu đồng.

Văn thỉnh

Lòng tin tiến một cơi trầu
Dâng bản văn chầu thỉnh Cậu về đây
Cậu xưa vốn ở Phủ Dầy
Chầu chực đêm ngày hầu hạ vào ra
Cậu Hoàng mới độ lên ba
Hình dung sắc thái thật là xinh thay
Đầu đội nón chân đi giày
Áo xanh khăn đỏ vòng tay quạt tàu
Khi chầu thượng đế khấu đầu
Khi trở về chầu thánh mẫu thuỷ cung

Trích “Văn Cậu Quận Phủ Dầy” — bản sưu tầm lưu hành trong cộng đồng hát văn (Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.1293).

Chú giải: Cậu Hoàng Cả (Cậu Cả Quận) tương truyền là con Vua Thuỷ Tề giáng trần, hiển ở Phủ Dầy (Thiên Bản) và Đền Sòng Sơn. “Cậu Hoàng mới độ lên ba” — mô-típ đặc trưng hàng Cậu: thánh chết trẻ 1–9 tuổi, hình hài trẻ con. Là Cậu Khâm sai đứng đầu hàng Cậu, thuộc dòng đệ nhất đi tu nên ít khi ngự đồng.