Cô Mười Đồng Mỏ

Cô Mười Đồng Mỏ — còn gọi Cô Mười Mỏ Ba — là tiên nàng miền biên ải, hầu cận Chầu Mười Đồng Mỏ nơi cửa ải Chi Lăng, đất Lạng Sơn.

Tương truyền Cô theo hầu Chầu Mười giúp dân giữ đất nơi phên dậu quốc gia; sắc áo Cô ánh lam vàng đồng của miền quan ải.

Giá Cô Mười mang nét khỏe khoắn của người con gái miền biên viễn, được thờ trong hàng Thập Nhị Tiên Cô nơi đền Mỏ Ba.

Văn thỉnh

Cô Mười Đồng Mỏ Chi Lăng
Cờ thần kiếm bạc cứu dân phù đời
Dâng nhang tôn hiệu Cô Mười
Mỏ Ba chốn ấy cô là người thần tiên

Cô Mười Đồng Mỏ hiện chỉ còn lưu bốn câu văn thỉnh, chưa thấy bài văn chầu đầy đủ — bản sưu tầm lưu hành trong cộng đồng hát văn (Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.1188).

Chú giải: Cô Mười theo hầu Chầu Mười Mỏ Ba, thờ tại đền Mỏ Ba Linh Từ (Đồng Mỏ, Chi Lăng, Lạng Sơn). Tương truyền Cô có công giúp vua đánh giặc; khi ngự về là giá cô võ (áo vàng, cung kiếm, cưỡi ngựa) — rất hiếm gặp, tư liệu về Cô còn ít.