Cậu Hoàng Bơ

Cậu Hoàng Bơ — dân gian quen gọi Cậu Bơ Thoải — là vị tiểu đồng hay giáng đồng bậc nhất hàng Thánh Cậu.

Tương truyền, Cậu vốn là con Vua Ngọc Hoàng, vâng lệnh giáng trần cứu giúp nhân gian; sau khi hóa thân về trời, Cậu ngự tại Thoải phủ, hầu cận bên Mẫu Thoải và Vua Cha Bát Hải Động Đình.

Khi về ngự đồng, Cậu Bơ mặc áo trắng, thắt hoa, đeo mạng, chít khăn mỏ rìu, đi ghệt chân; Cậu múa hèo, chèo thuyền, làm lễ phán ngự rồi ban tài lộc. Giá Cậu Bơ trong trẻo, hoạt bát, là một trong những giá tiểu đồng được mong đợi nhất.

Theo chú giải, Cậu Hoàng Bơ thuộc Thoải Phủ, mặc áo trắng, hầu Mẫu Hàn Sơn, được thờ tại các đền Thoải Phủ, rõ nhất ở đền Cô Bơ Bông (Hà Trung, Thanh Hóa), song hành cùng Cô Bơ Thoải. Văn thỉnh nhắc mốc giáng sinh “tháng ba nhuận vào ngày mùng bảy”, và giá Cậu Bơ hay chèo thuyền, chèo đò.

Văn thỉnh

Cậu Hoàng Bơ tốt tươi muôn vẻ
Tuổi xuân thì lắm vẻ xinh thay
Tháng ba nhuận vào ngày mùng bảy
Bông hoa đào bỗng nảy ba chi
Vua cha quốc mẫu yêu vì
Nâng niu như ngọc lưu ly vàng mười
Mênh mông một nước một trời
Thuyền Cậu Bơ Thoải chèo bơi giữa dòng
Chiêng vàng cờ mở trống dong
Tiêu thiều nhã nhạc tiểu đồng dâng hoa
Quần tiên chuốc chén tử hà
Chúc cậu muôn tuổi mặn mà trường xuân
Năm cung thơ hoạ đôi vần
Lưu ly hổ phách kỳ tân mọi mùi
Chiêng kêu giục dã ba hồi
Quân tiền thuỷ tộc muôn loài hiện lên
Ba quân nghe lệnh cậu truyền
Long xà ngư miếc thuỷ tiên sắp hàng
Ba quân nghe lệnh truyền ban
Kiệu rồng lọng tía lên đàng du xuân
Dạo chơi khắp hết xa gần
Tìm nơi lịch sự thanh tân hay là
Đường về thuỷ động bao xa
Có điện thất bảo có toà đại dương
Có lầu ngọc bích kim cương
Có rừng mã não có đường hoàng kim
Trùng trùng muôn sắc hoa chen
Hương phô gió mát ở miền đại dương
Có cậu Bơ Thoải phi phương
Tay cầm minh kính soi đường tử sinh
Rước Vua rước Mẫu tuần hành
Long xà ngư miếc cá kình theo sau
Tam giang tứ hải cửu châu
Muôn nơi ngưỡng phục cúi đầu làm tôi
Dâng văn tấu thỉnh đôi lời
Công ơn tiên thánh muôn đời dám quên
Cậu về trắc giáng bản đền
Khuông phù đệ tử thiên niên thọ trường

Toàn văn “Văn Cậu Hoàng Bơ”, 38 câu — văn khuyết danh truyền miệng trong dân gian, theo Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.1301–1303.

Chú giải: Cậu Hoàng Bơ thuộc Thoải Phủ, áo trắng, hầu Mẫu Hàn Sơn, được thờ tại các đền Thoải Phủ (rõ nhất ở đền Cô Bơ Bông, Hà Trung, Thanh Hóa) — song hành Cô Bơ Thoải. Giá Cậu Bơ hay chèo thuyền/chèo đò; “tháng ba… mùng bảy” là mốc giáng sinh trong văn.