Ông Hoàng Bát

Ông Hoàng Bát — dân gian gọi Ông Hoàng Bát Nùng — là vị thứ tám trong Thập Vị Quan Hoàng, gắn với hình tượng Nùng Trí Cao, thủ lĩnh kiệt hiệt của người Tày–Nùng vùng Cao Bằng thời nhà Lý.

Tương truyền, Nùng Trí Cao là con nhà thủ lĩnh châu mục vùng biên, từ nhỏ đã nổi tiếng thông minh quả cảm. Lớn lên giữa thời biên cương nhiều biến động, ông tập hợp các bản mường người Tày, người Nùng, dựng nên một vùng cát cứ hùng mạnh nơi non nước Cao Bằng, khiến cả hai triều đình phương Bắc lẫn phương Nam đều phải kiêng nể.

Cuộc đời ông là khúc tráng ca của người miền núi giữ đất giữ mường — có vinh quang, có bi kịch. Với người dân biên giới, ông là vị anh hùng của chính dân tộc mình; khi ông mất, các bản làng lập đền thờ, đời đời khói hương, rồi tín ngưỡng Tứ Phủ rước ông vào hàng Quan Hoàng với sắc áo chàm của người Nùng.

Đền thờ chính của Ngài là đền Kỳ Sầm (xã Vĩnh Quang, Cao Bằng). Hội đền mở đầu xuân, người Tày, người Nùng, người Kinh cùng về dâng hương vị thủ lĩnh — vị Ông Hoàng của miền biên viễn.

Văn thỉnh

Nhánh Ông Hoàng Bát Nùng (Nùng Trí Cao) không lưu bản văn riêng. Nhánh Ông Hoàng Bát Bắc Quốc (thờ tại Suối Mỡ, Bắc Giang) có bản văn lưu truyền trong cộng đồng hát văn, chưa rõ gốc:

Thỉnh Bắc Quốc Minh Triều danh tướng
Trụ Nam Bang bảo hộ muôn dân
Tài danh hữu đức hữu tâm
Nam Phương, Bắc Quốc ấy gần chẳng xa
Giận những kẻ gây ra chinh chiến
Nổi lòng tham thâm hiểm ác nhân
Ngẫm phen Bắc Quốc Triều Minh
Tiến quân xâm lược uy hành nước Nam

Bản đăng bởi thành viên diễn đàn hatvan.vn, dẫn lại trong Bùi Hùng Thắng tổng hợp, 2016, tr.1013.

Chú giải: “Bắc Quốc Minh Triều”: tướng nhà Minh chạy sang Đại Việt khi nhà Thanh diệt Minh (thế kỷ XVII). “Nam Bang”, “Nam Việt”: cách văn chầu gọi nước ta, đối với “Bắc Quốc”.