Mẫu Đệ Tam Thoải Phủ

Ngự bên tả Tam Tòa là Mẫu Đệ Tam, dân gian quen gọi là Mẫu Thoải — đọc chệch từ chữ "Thủy" — vị Thánh Mẫu áo trắng cai quản miền sông nước: sông ngòi, biển cả, mưa nguồn, giếng mạch nuôi sống cư dân trồng lúa nước.

Tương truyền, Ngài là con gái Vua Cha Bát Hải Động Đình, dòng dõi Long Vương nơi thủy cung. Ngài kết duyên cùng Kính Xuyên, con trai Vua Đất. Chẳng may, người tiểu thiếp Thảo Mai sinh lòng đố kỵ, bày mưu vu oan cho Ngài tội thất tiết. Kính Xuyên cả tin, nổi giận sai đóng cũi, đem bỏ vợ hiền vào rừng sâu cho thú dữ ăn thịt.

Nhưng ở chốn rừng thiêng, muông thú cảm thương đức hạnh của Ngài, ngày ngày mang hoa quả đến dâng. Một ngày kia, nho sĩ Liễu Nghị lạc bước qua rừng. Nghe rõ nỗi oan khuất, chàng nhận lời mang bức huyết thư của Ngài về hồ Động Đình, theo lời dặn gõ vào cây quất ngọc ba lần, trao thư tận tay Vua Cha.

Vua Cha Bát Hải lập tức sai rước con gái hồi cung, minh oan rửa sạch tội danh; kẻ gieo oan bị trừng phạt, còn Liễu Nghị trọng nghĩa được kết duyên cùng Ngài. Từ đó, Ngài trở về ngôi vị Thánh Mẫu Thoải phủ, coi giữ muôn dòng nước.

Người đi thuyền, kẻ chài lưới, người cầu mưa thuận gió hòa đều khấn Mẫu Thoải, tin rằng Ngài độ cho ghe thuyền xuôi ngược bình an, cho ruộng đồng khỏi hạn khỏi lụt. Đền thờ Ngài thường ở ven sông: đền Dầm, đền Xâm Thị (Thường Tín, Hà Nội), đền Mẫu Thoải (Lạng Sơn)... Ngày tiệc Mẫu là 10 tháng Sáu âm lịch.